Категория: Թեմաներ
Дата публикации

Հանդբոլի Զարգացումը Աշխարհում

Հանդբոլի ստեղծման մասին տարաբնույթ խոսակցությունները շատ են: Փաստն այն է, որ 1882-ին Չեխիայում բնակվող դպրոցական տեսուչ Յոժեֆ Կլինկերն աշակերտներին առաջարկել էր նոր խաղ, որը շատ բանով նման էր ժամանակակից հանդբոլին: Նա խաղն անվանել էր Չեսկա խազենա: Հետագայում այդ մարզաձևը տարածվեց Չեխիայում եւ այն ներկայումս էլ այդ երկրում մեծ մասսայականություն է վայելում: Ի դեպ, այդ երկրի հանդբոլի ֆեդերացիան աջակցում է մեր երկրի ներկայացուցիչներին, որպեսզի մարզաձևը զարգանա նաև Հայաստանում:

Ինչեւէ, Կլինկերի այս նորարարությունից 16 տարի անց, 1898-ին Դանիայի Օրդրուպ քաղաքի կանանց ռեալական գիմնազիայի ուսուցիչ Հոլգեր Նիլսենն իր աշակերտներին սովորեցրեց ֆուտբոլին նմանվող նոր խաղ: Նա ամենևին էլ տեղյակ չէր, որ իրենից առաջ այդպիսի փորձ է արել Կլինկերը: Պարզապես, Նիլսենը լսել էր իր կնոջը, ով խորհուրդ էր տվել իրենց տան հարևանությամբ գտնվող մարզադաշտում ֆուտբոլ խաղացող պատանիներին այնպիսի խաղով զբաղեցնել, որի ժամանակ իրենց տան պատուհանների ապակիները չեն զնգա և անվնաս կմնան: Եվ ահա, Կլինկերն էլ նոր խաղ է հորինել`ֆուտբոլի և բասկետբոլի կանոնների համադրությամբ:Եվ քանի որ խաղադաշտում դարպասներ կային, երեխաները, գնդակին ոտքով հարվածելու փոխարեն, այն սկսել են ձեռքով նետել ցանցից ներս: Իհարկե, ինչպես բասկետբոլում, նրանց իրավունք է վերապահվել տեղաշրժվելու ժամանակ գնդակը վարել: Իսկ նոր մարզաձևն անվանվել է հանդբոլ` անգլերեն §հանդ¦ (ձեռք) և §բոլ¦ (գնդակ) բառերից:

Եվ այն տարիներին ոչ մեկի մտքով չէր անցնում, որ երկու մարզաձևերի համադրումից կարող է ստեղծվել նոր մարզաձև, որը հետագայում Դանիայից տարածվելու է ողջ աշխարհում:

Իսկ ահա, հանդբոլը Գերմանիայում հայտնվեց 1917-ին: Այս երկիրը համարվում է §մեծ¦, այսինքն` ֆուտբոլի  մարզադաշտում թիմերից յուքաքանչյուրի կազմում 11-ական խաղացողով անցկացվողհանդբոլի հայրենիքը: Թերևս պատճառն այն է, որ այդ երկրում այս մարզաձևի առաջին առաջնությունն անցկացվել է, այն էլ կանանց թիմերի միջև: Ի դեպ, 1936-ին Գերմանիայի Բեռլին քաղաքում կայացած օլիմպիական խաղերի ծրագրում էր նաև հանդբոլը: Եվ մասնակից 6 տղամարդկանց  թիմերից յուրաքանչյուրի կազմում 11-ական խաղացող էր: Սակայն այս ձևաչափով հանդբոլի մրցումներ օլիմպիական խաղերի ծրագրով կայացան առաջին և վերջին անգամ: 1952-ին հանդբոլը ևս մեկ անգամ փորձեցին ընդգրկել օլիմպիական խաղերի ծրագրում, սակայն անցկացվեցին միայն ցուցադրական մրցումներ: 1938-1966-ի ընթացքում կազմակերպվել է միայն հանդբոլի կանանց 3 և տղամարդկանց 7 աշխարհի առաջնություն (11-ական խաղացողով): Այնպես որ, նախորդ դարի կեսերից սկսած այդ մարզաձևի նկատմամբ հետաքրքրությունն աստիճանաբար մարում էր: Մասնավորապես, 1954-ին Շվեդիայում կազմակերպված տղամարդկանց աշխարհի առաջնությանը մասնակցելու ցանկություն էր հայտնել ընդամենը 4  երկրի հավաքական: Թերևս, այդ է պատճառը, որ մարզաձևում սկսեցին որոնումեր անել, նորամուծություններ կիրառել, որպեսզի այն ավելի դիտարժան դառնա: 1934-ից արդեն սկսել էին  7-ական խաղացողով հանդբոլի հանդիպումներ անցկացնել: Իսկ պաշտոնական առաջին խաղը կայացել էր 1936-ին,  և դանիացի հանդբոլիստները հաղթել էին շվեդներին: Իսկ 1958-ից արդեն սկսվեց տարածվել այն հանդբոլը, որի ժամանակ խաղահրապարակում յուրաքանչյուր թիմի կազմում հանդես է գալիս 7-ական խաղացող: Խաղի տևողությունը 60 րոպե է` երկու կեսով: Հաղթում է այն թիմը, որն ավելի շատ գնդակներ է նետում մրցակցի դարպասը, սակայն չի թույլատրվում նետում կատարողին հակառակորդի դարպասին 6 մ-ից ավելի մոտենալ: Եվ այդ խաղաձևը 1972-ին տեղ գտավ Գերմանիայի Մյունխեն քաղաքում անցկացված օլիմպիական խաղերի ծրագրում: Այն ժամանակ հարաբերությունները որոշեցին միայն տղամարդկանց հավաքականները: Իսկ 1976-ին Կանադայի Մոնրեալ քաղաքում կազմակերպված օլիմպիական խաղերում արդեն հանդես էին գալիս ոչ միայն տղամարդկանց, այլև կանանց թիմեր:

Հավելենք, որ հանդբոլը որպես նոր խաղաձև ճանաչման է արժանացել 1926-ին Հաագայում անցկացված Սիրողական աթլետիկայի միջազգային ֆեդերացիայի համաժողովում: Իսկ Հանդբոլի միջազգային ֆեդերացիան հիմնվել է 1928-ին Ամստերդամում հրավիրված հանդբոլի միջազգային ֆեդերացիայի համաժողովում: Սկզբում այն միավորում էր 11 երկրի այս մարզաձևի ներկայացուցիչների: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո` 1946-ին, Հանդբոլի միջազգային ֆեդերացիան վերակազմավորվել է: Հանդբոլի միջազգային ֆեդերացիայի այդ համաժողովն անցկացվեց Կոպենհագենում, և  մասնակցեցին 35 երկրների ներկայացուցիչներ: Այժմ կազմակերպության անդամ են շուրջ 150 երկրների հանդբոլիստներ: ԽՍՀՄ-ի ներկայացուցիչները, որոնց թվում էր նաև Հայաստանը, միջազգային կազմակերպությանը անդամակցել է 1958-ից: Իսկ անկախացումից հետո Հանդբոլի Հայաստանի ֆեդերցիան դարձել է Հանդբոլի միջազգային ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ:

 

Հանդբոլի Զարգացումը Հայաստանում

Հայաստանում հանդբոլի մրցումներ անցկացվել են 1922-29-ին, սակայն այս մարզաձևն այդպես էլ չի արմատավորվել: Մեր երկրում հանդբոլի հիմնադիրը համարվում է Մուշեղ Մամիկոնյանը: Նա 1920-ից աշխատել է Հայաստանի մարզական տարբեր կառույցներում, գլխավորել է ՀՀ լուսավորության նախարարության ռազմամարզական վարչությունը, իսկ 1948-ին, ֆիզկուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտն ավարտելուց հետո, Մ. Մամիկոնյանը գործի է անցել այդ բուհում, ղեկավարել մարզական խաղերի ամբիոնը: 1956-ից սկսած մեր երկրում կրկին հանդբոլի առաջնություններ են կազմակերպվել: Իսկ 1957-ից Հայաստանի ներկայցուցիչները պարբերաբար մասնակցել են ԽՍՀՄ առաջնությունների, համամիութենական սպարտակիադաների, տարբեր ստուգատեսների:

Մ. Մամիկոնյանի գլխավորությամբ 1957-ին Հայաստանի հանդբոլիստներն առաջին անգամ դրսում` Վորոնեժում, մասնակցեցին հանդբոլի մրցաշարի: Այն ժամանակ թիմերը խաղում էին 11-ական  մարզիկով: Մեր թիմի կազմում հիմնականում ընդգրկվել էին բասկետբոլիստներ: 1958-ին  Հայաստանի ներկայացուցիչները հանդես եկան Օդեսայում, 1959-ին Բաքվում կազմակերպված համամիութենական ստուգատեսներում: Իսկ 1960-ին առաջին անգամ Երևանում անցկացվեց հանդբոլի ԽՍՀՄ առաջնության փնջային մրցաշար: Հայաստանի ներկայացուցիչներն այնուհետև իրենց կարողություններն են փորձել միջազգային, ԽՍՀՄ տարբեր ստուգատեսներում, սակայն  առանձնակի հաջողությունների չեն հասել: Թերևս , կարելի է առանձնացնել, որ 1962-ին ՈՒկրաինայի Ստանիսլավ քաղաքում կազմակերպված §Սպարտակ¦ համամիութենական  մարզընկերության կենտրոնական խորհրդի առաջնությունում Հայաստանի §Սպարտակ¦ ԿՄԸ հավաքականը զբաղեցրել է մրցանակային 3-րդ տեղը:

1968-ին մեր երկրում` Երևանի  §Դինամո¦ մարզասրահում,անցկացվել է հանդբոլիստների միջազգային մրցաշար, որին մասնակցել է նաև Հայաստանի ընտրանին: Միայն 2009-ին` 21 տարի անց, կրկին նույն մարզասրահում կայացավ հանդբոլիստների միջազգային ստուգատես:

Անկախացումից հետո հանդբոլը Հայաստանում լուրջ հիմնախնդիրների է հանդիպել: Խանգարել է ֆինանսների սակավությունը, մարզաբազաների պակասը: Գործնականում Հայաստանում ներկայումս չկա միջազգային չափանիշներին համապատասխանող` 46x26մ չափի մարզարահ, որում հնարավոր լինի միջազգային ստուգատեսներ կազմակերպել: Դահլիճների բացակայության պատճառով, դժվարությունների են հանդիպում ոչ միայն հանդբոլ պարապող տարբեր տարիքային խմբերի ներկայացուցիչները, այլև մեր երկրի հավաքական թիմերի մարզիկները:

Վերջին տարիներին` 2003-ից հանդբոլի Հայաստանի ֆեդերացիան գլխավորում է Սարգիս Գրիգորյանը: Նա նախկինում եղել է հանդբոլի Հայաստանի հավաքականի դարպասապահը և քաջածանոթ է այն հիմնախնդիրներին, որոնք խոչընդոտում են մեր երկրում հանդբոլի զարգացմանը: Ս. Գրիգորյանը նախկինում վարել է մի շարք պատասխանատու պաշտոններ, իսկ այժմ  ՀՀ վարչապետի վերահսկողական ծառայության պետն է: Նրա գլխավորությամբ հանդբոլի Հայաստանի ֆեդերացիան  նպատակային քայլեր է ձեռնարկել ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու համար: Մեր երկրի ներկայացուցիչները սկսել են կանոնավոր մասնակցել §Չելենջ տրոֆի¦ ստուգատեսին, եվրոպական միջազգային տարբեր մրցաշարերի:

 Հանդբոլի միջազգային, Եվրոպայի ֆեդերացիաներն էլ, գնահատելով Հայաստանում կատարվող աշխատանքները, փորձում են ամեն կերպ աջակցել: Օգնություն է իրականացվում տարբեր ծրագրերով, մարզագույք է տրամադրվում, մեր մասնագետները հնարավորություն են ստանում մասնակցել միջազգային սեմինարների, բարելավել իրենց որակավորման մակարդակը և այլն:

Հանդբոլով Հայաստանում այժմ 2000 մարդ է կանոնավոր զբաղվում: Այսուհանդերձ, զգացվում է բարձրակարգ խաղացողների պակաս: Այդ է պատճառը, որ ներկայումս շեշտը հիմնականում դրվել է մանկապատանեկան հանդբոլը Հայաստանում զարգացնելու վրա:

Աշխատանքներն աշխուժացնելու նպատակով հանդբոլի ֆեդերացիաներ են ստեղծվել Երևանում, Վանաձորում, Գյումրիում, Գեղարքունիքում, Արցախում: Առաջիկայում նախատեսվում է այդպիսի կազմակերպություններ հիմնել Սյունիքում և Արմավիրում: Իսկ 2011-ին արդեն հանդբոլի ֆեդերացիաներ կգործեն Հայաստանի բոլոր մարզերում և դրանցում կանցկացվեն հանդբոլի ներքին առաջնություններ: Այդ ստուգատեսների ավարտից հետո ամեն մարզ իր հավաքականով կներկայանա մասնակցելու Հայաստանի առաջնությանը, իսկ Երևանից հանդես կգա 2 թիմ:

Ինչպես 2009-ին, այնպես էլ 2010-ին հանդբոլի Հայաստանի ֆեդերացիան պետությունից աջակցության կարգով ստանալու է 18 մլն դրամ: Մասնավորապես, 2009-ին այս մարզաձևի ներկայացուցիչները 22 միջացառման են մանակցել: Իսկ այդ ամենի համար  պահանջվել էր 42 մլն դրամ, այսինքն տրամադրվածից շատ ավելի է ծախսվել: Այնպես որ, հայկական հանդբոլի զարգացման համար ներդրումերի կատարումը մնում է օրակարգային:

2010-ին մեր այս մարզաձևի ներկայացուցիչներին լուրջ փորձություններ են սպասում: Հայաստանի հանդբոլիստուհիների հավաքականը մարտին Իսրայելում հանդես է գալու §Չելենջ տրոֆի¦ մրցաշարում, իսկ մինչև 18 տարեկան հանդբոլիստների մեր ընտրանին մայիսին Սերբիայում մասնակցելու է Եվրոպայի առաջնության փնջային մրցաշարի: Որպեսզի մերոնք պատվով դուրս գան այդ փորձություններից, աշխատանքներ են կատարվում, որ Հայաստանի հավաքական թիմերի կազմերն ուժեղացնեն Ֆրանսիայից հրավիրված` մեր հայրենակից մի շարք բարձրակարգ հանդբոլիստուհիներ և հանդբոլիստներ:

Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիան մեր երկրի անկախացումից հետո

 

1992-ին հիմնվել է Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիան:

1992-ին այն անդամագրվել է Հանդբոլի միջազգային ֆդերացիային:


1992-2000-ին Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի ղեկավար կազմը.

նախագահ`Լեոնիդ Գասպարյան

փոխնախագահ` Մարկ Մելիքյան

գլխավոր քարտուղար`Հարություն Մելքոնյան


2000-2002-ին Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի ղեկավար կազմը.

նախագահ` Հարություն Մելքոնյան

փոխնախագահ`Մարկ Մելիքյան

գլխավոր քարտուղար` Արսեն Մխիթարյան


2002-2008-ին Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի ղեկավար կազմը.

նախագահ` Սարգիս Գրիգորյան

փոխնախագահ` Հարություն Մելքոնյան

գլխավոր քարտուղար` Արսեն Մխիթարյան


2009-2010-ին Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի ղեկավար կազմը.

նախագահ` Սարգիս Գրիգորյան

փոխնախագահ`Հարություն Մելքոնյան

գլխավոր քարտուղար` Էրիկ Արևշատյան


2010-ից գլխավոր քարտուղար ` Աննա Մելքոնյան

2010-ից փոխնախագահ` Արսեն Հակոբյան 

 

Lողափնյա հանդբոլ

Այս մարզաձևը 1990-ականերին արմատավորվել է Իտալիայում: Սկզբում այն որպես շոու է ցուցադրվել: Իսկ 1995-ից լողափնյա հանդբոլն արդեն սկսել է ինքնուրույն գոյատևել: Ներկայումս այն տարածված է ավելի քան չորս տասնյակ երկրներում:Ժամանակի ընթացքում մշակվել են խաղի կանոնները: Ընդ որում, դրանք էականորեն տարբերվում են այն կանոններից, որոնք ընդունելի են այս մարզաձևի դասական տարատեսակում:

 

Անկասկած, լողափնյա հանդբոլը գրավիչ և դիտարժան մարզաձև է, գլխավորը` այն առողջարարական նշանակություն ունի: Բանն այն է, որ այս մարզաձևի մրցումները կազմակերպվում են մաքուր օդում և անպայման ջրավազանի կամ ջրային գոտու հարևանությամբ: Հետաքրքիրն այն է, որ լողափնյա հանդբոլն արմատավորվել և մեծ մասսայականություն է վայելում նաև այնպիսի երկրներում, որոնցում դասական հանդբոլը զարգացած է, օրինակ` Իտալիայում, Հունաստանում, Հոլանդիայում և այլուր:

Լողափնյա հանդբոլը տարբերվում է դասականից: Մրցումներն անցկացվում են 27x12 մ չափսի մարզահրապարակում, որը պետք է ծածկված լինի առնվազն 40 սմ-ոց ավազե շերտով: Բուն խաղային տարածքը 15x12 մ չափսի է, որից դուրս կա նաև անվտանգության գոտի: Նշագծումների համար օգտագործվում է 8 սմ-ից ոչ ավելի լայնքով ժապավեն: Դարպասներն ունեն 3 մ լայնություն և 2 մ բարձրություն: Հանդբոլիստները խաղում են մինչև 370 գ, հանդբոլիստուհիները` մինչև 300 գ ծանրություն ունեցող գնդակներով: Ամեն թիմի կազմում 8 խաղացող է: Խաղահրապարակում պետք է լինեն մեկ դարպասապահ և երեք այլ մարզիկներ, մյուսները պահեստայիններ են: Թիմում երկու դարպասապահ կա, որոնց հանդերձանքը տարբերվում է մյուս խաղացողների մարզահագուստից: Ընդ որում, 6 մ-ոց տուգանային հարվածի իրացման ժամանակ խաղացողների, նաև դարպասապահի խփած գնդակը հաշվվում է 2 միավոր: Խաղացողները պետք է ոտաբոբիկ լինեն, առանց մարզակոշիկի, սակայն թույլատրվում է գուլպաներ հագնել, նաև անվտանգության նկատառումով ոտքերի մի հատվածին բինտ փաթաթել:

Խաղափուլում տարած հաղթանակը գնահատվում է մեկ միավոր: Եթե մեկ թիմը երկու կեսում էլ հաղթել է, ապա գրանցվում է 2:0 հաշիվը: Իսկ եթե մրցող կողմերին մեկական անգամ է ժպտացել հաջողությունը, ապա արձանագրվում է ոչ-ոքի` 1:1: Ամեն խաղափուլը 10 րոպե է, ընդմիջումը` 5 րոպե: Յուրաքանչյուր խաղափուլում, ինչպես նաև, երբ հաղթողին որոշելու համար կիրառվում է «ոսկե գոլի» կանոնը, մրցավարի կողմից գնդակի վիճաբանական նետում է իրականացվում: Հավասար արդյունքի դեպքում թիմերի 5-ական խաղացողներ իրացնում են 6 մ-ոց տուգանային նետումներ: Դրանք շարունակվում են այնքան, մինչև կողմերից մեկն առավելություն է ստանում:

Չի կարելի ասել, թե մերոնց համար այս մարզաձևն անծանոթ է: 2010-ին Հայաստանում կազմակերպվել էր լողափնյա հանդբոլի սեմինար: Իսկ 2011-ին Հայաստանի մինչև 18 տարեկան հանդբոլիստուհիների հավաքականը Վրաստանում ուսումնամարզական հավաք է անցկացրել, մասնակցել միջազգային երկու մրցաշարի:

Այժմ էլ լողափնյա հանդբոլի Հայաստանի ներկայացուցիչները նախապատրաստվում են իրենց նորամուտը նշել Եվրոպայի խոշորամասշտաբ ստուգատեսում: Հայաստանի մինչև 18 տարեկան հանդբոլիստուհիների հավաքականը մասնակցելու է2012-ի հուլիսի 7-8-ը Բաթումում կայանալիք Եվրոպայի առաջնությանը: Մերոնք ընդգրկվել են B խմբում և առաջին օրը մրցելու են Շվեյցարիայի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի ներկայացուցիչների հետ: Իսկ A խմբում են Հունգարիայի, Նորվեգիայի, Ուկրաինայի և Վրաստանի հավաքականները: Հաջորդ օրը միմյանց հետ մրցելու են երկու խմբերի թիմերը: A խմբում առաջին տեղը գրավողը խաղալու է B խմբում վերջինը ճանաչված թիմի հետ, A խմբում 2-րդ տեղը գրավողը` B խմբում 3-րդը ճանաչվողի հետ, և այսպես շարունակ: Ապա միմյանց հետ երկու տուրում ուժերն են չափելու հաղթողները և պարտվողները: Ի վերջո, հայտնի կդառնան առաջնության մրցանակակիրները և անհաջողակները:

Լողափնյա մարզաձևերն աստիճանաբար տարածում են գտնում աշխարհում, նաև մեր երկում: Եվ ուշագրավն այն է, որ թեև Հայաստանի լողափնյա մարզաձևերի ներկայացուցիչները նախկինում մի շարք միջազգային մրցաշարերի են մասնակցել, առաջին անգամ է, որ հանդես են գալու հին աշխարհամասի առաջնությունում: Եվ այդ փորձությանը ենթարկվելու է լողափնյա հանդբոլիստուհիների Հայաստանի երիտասարդական հավաքականը:

Sunday the 23rd. Pointlink.net. z1news.am Copyright @ 2009-2011 AHF.All Rights Reserved.
Copyright 2012

©


Powered by z1news.am